|

Başkanlık sistemine neden karşı çıkmalıyız

Hükümet 2011’de Anayasa değişikliği ile başkanlık sistemine geçilebileceğini açıkladı. Sağlıktan eğitime, belediye hizmetlerine kadar her şeyin Amerikanlaştırıldığı AKP iktidarı döneminde, askerlik ve seçim sistemimizin de Amerikanlaştırılması planlanıyor.

ABD başkanlık sistemi nasıl işliyor?

Amerika Birleşik Devletleri 50 eyaletten meydana gelen bir federal birlik. Her eyaletin seçimle göreve gelmiş kendi hükümetleri var.

ABD’nin yürütme erkinin başında dört yılda bir halk tarafından seçilen devlet başkanı bulunuyor. Yasama işlevini ise Temsilciler Meclisi ve Senato’dan oluşan Kongre gerçekleştiriyor. Senatörler 6 yıl, Temsilciler Meclisi üyeleri ise 2 yıl için seçiliyor. Senato, eyaletlerin göndermiş olduğu iki validen oluşuyor. Temsilciler Meclisi üyelerinin sayıları ise eyaletlerin nüfuslarına göre belirleniyor. Bir tasarının kanun olabilmesi için Kongre’de onaylanması, yani hem Senato hem de Temsilciler Meclisi tarafından tasdik edilmesi gerekiyor. Bunun yanında bir de eyalet meclislerinde ve kongrede çıkarılan yasaların Anayasaya uygunluğunu denetleyen Yüce Mahkeme var.

ABD başkanlık sitemi kabaca böyle şimdi bir örnek vererek sistemin nasıl işletildiğine bakalım.

Toplam 7 maddeden oluşan dünyanın en eski yazılı anayasası olma özelliğine sahip iki yüz yıllık Amerikan Anayasası’nın 1. Maddesinde Kongre’nin yetkileri birer birer sıralanmış: Vergi koymak, ABD adına borçlanmak, iç ve dış ticareti düzenlemek… 10. Maddede ise savaş ilan etme yetkisinin Kongre’ye ait olduğu açıkça belirtiliyor. Buraya kadar her şey normal. İlginç olan Kongrenin 1946’dan bugüne kadar hiç savaş kararı vermemiş olmasıdır. Hâlbuki ABD dünyanın dört bir yanında savaşa girmiş, halen sürmekte olan işgaller gerçekleştirmiştir. İşgal ve savaş kararlarını Anayasa’ya aykırı olduğu halde başkanlar veriyor. Kongre, dünyanın pek çok ülkesinde işgal kararı alan başkanların kararlarına itiraz etmeyerek, alınan kararların Anayasa’ya uygunluğunu denetlemekle görevli Yüce Mahkeme de görevini yerine getirmeyerek bu kanunsuzluğu sürdürüyor. Yani başkan Kongre ve Yüce Mahkeme, başkanlık sistemini silah ve petrol şirketleri için çok güzel işletiyor.

AKP neden Başkanlık sistemine ihtiyaç duyuyor?

AKP hükümeti, Washington ve Brüksel’den aldığı talimatları ikiletmeden yerine getirmek istiyor. Hatırlarsanız 1 Mart tezkeresi olarak bilinen “Türk Silahlı Kuvvetleri’nin yabancı ülkelere gönderilmesi ve yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunması için Hükümet’e yetki verilmesine ilişkin başbakanlık tezkeresi” 250 karşı oyla reddedilmişti. Tezkerenin reddedilmesi ABD’yi, Tayyip Erdoğan’ı ve bakanlarını hayal kırıklığına uğratmıştı. Türkiye’nin hava sahasını, liman ve topraklarını en önemlisi İncirlik Hava Üssü’nü kullanamayan ABD, Irak işgali sırasında büyük bir ekonomik ve sosyal fatura ödemek zorunda kalmıştı. ABD ve AKP hükümeti, muhtemel bir İran işgali durumunda Meclis’ten böyle istemediği sonuçların çıkmasını istemiyor. Görünen o ki çıkacağa da benzemiyor. Çünkü Hükümet başkanlık sitemini getirerek “Egemenliğimizi Kayıtsız, Şartsız Washington’a ve Brüksel’e” devrediyor.

– Parlamenter sistemlerde yasama organının başlıca iki yetkisi vardır. Yasa çıkarmak ve hükümeti denetlemek. Meclis soru, genel görüşme, meclis araştırması, meclis soruşturması ve gensoru gibi denetim yollarını kullanarak hükümeti denetleyebilmektedir. Ancak Başkanlık siteminde böyle bir durum söz konusu değil. Güven oylamasıyla hükümeti düşürebilmek bir yana genel kurulda bir bakanın sorguya çekilmesi dahi olanaklı değil.

– Bizim Meclisimizde milletin vekilleri diğer vekillere, genel kurula hitap ederken, Başkanlık sisteminde herkes başkana hitap ediyor.

– Başkanlık sisteminde, başkan adaylarının hazine yardımı olmaksızın seçim kampanyası yürütmeleri gerekiyor. ABD’de başkan adayları bu kampanyaların yürütülebilmesi için milyon dolarlar harcıyorlar. Parayı veren başkan seçilip başkanlık sitemini işletiyor.

Yoruma kapalı